NHÌN NHẬN VỀ XÃ HỘI DÂN SỰ Ở VIỆT NAM

NHÌN NHẬN VỀ XÃ HỘI DÂN SỰ Ở VIỆT NAM 

Xã hội dân sự (XHDS) ở Việt Nam cũng như trên bình diện quốc tế là một vấn đề còn nhiều cách hiểu khác nhau, chưa thật sự có sự thống nhất từ nội hàm của khái niệm đến bản chất, vị trí, vai trò của nó trong đời sống xã hội cũng như bối cảnh chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội cụ thể của một quốc gia nhất định.

XHDS ở nước ta có thể hiểu bao gồm các tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, nhân đạo, từ thiện, hữu nghị; các tổ chức cộng đồng theo dòng tộc, sở thích, câu lạc bộ,...; các tổ chức dịch vụ công và các quỹ không phải do Nhà nước lập ra, hoạt động phi lợi nhuận, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, tuân thủ các quy định của pháp luật và tích cực phối hợp hoạt động với Nhà nước nhằm góp phần thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

               

Trong những năm qua, bên cạnh sự thừa nhận tồn tại khách quan và vai trò, tác dụng của các tổ chức XHDS ở nước ta trong việc tập hợp rộng rãi các tầng lớp nhân dân theo nghề nghiệp, lứa tuổi, sở thích, giới tính… nhằm đáp ứng nhu cầu đa dạng của quần chúng nhân dân như học tập, rèn luyện, nâng cao trình độ các mặt, giúp đỡ, động viên nhau trong cuộc sống, tham gia sinh hoạt văn hóa, thể thao, du lịch, xã hội, từ thiện… thì với tính chất là những mối quan hệ và liên kết mềm, tự quản, không thuần nhất, bản thân XHDS có không ít những hạn chế và thách thức nhất định.

          Đầu tiên, XHDS là các tổ chức nằm ngoài Nhà nước, bao gồm các quan hệ và tổ chức không mang dấu hiệu quyền lực công, tính thống nhất không cao nên dễ xảy ra tình trạng các tổ chức dân sự chỉ chăm lo đến lợi ích cục bộ mà không quan tâm đến lợi ích toàn xã hội, tạo ra các quy định riêng, không phù hợp với chính sách và pháp luật của nhà nước, thậm chí có trường hợp bị biến tướng phục vụ lợi ích của các cá nhân có điều kiện chi phối. Ở nước ta hiện nay, một số tổ chức xã hội hoạt động còn hình thức, kém hiệu quả, chưa đáp ứng được nguyện vọng và lợi ích của hội viên, có tư tưởng ỷ lại, trông chờ vào sự tài trợ của Nhà nước; có xu hướng “hành chính hoá” về mặt tổ chức và hoạt động, do đó khả năng thu hút, tập hợp hội viên bị hạn chế. Việc tham gia cung ứng dịch vụ công trong một số trường hợp chưa được triển khai đúng với tôn chỉ và mục đích đã đăng ký, thậm chí có trường hợp chạy theo lợi nhuận đơn thuần, hoặc lợi dụng danh nghĩa tổ chức phi lợi nhuận để trốn thuế, gây tổn hại đối với lợi ích xã hội. Do đó, cần nhận thức khách quan, toàn diện về vai trò, tác dụng cũng như những hạn chế, thách thức của các tổ chức XHDS đối với phát triển xã hội và quản lý phát triển xã hội; từ đó bổ sung, hoàn thiện hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật về tổ chức, hoạt động và quản lý các tổ chức xã hội phù hợp với điều kiện thực tế của đất nước.

          Thứ hai, ở nhiều quốc gia, nhất là những nước đang phát triển, sự hình thành XHDS thường chịu sự tác động của nhiều nhân tố, trong đó có những lực lượng chính trị từ bên ngoài, thông qua các hình thức trao đổi thông tin, quan điểm và nhất là hình thức tài trợ. Thông thường, các lực lượng chính trị từ bên ngoài thúc đẩy XHDS để áp đặt các điều kiện về chính trị, kinh tế, văn hóa… Và một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng bất ổn định tại nhiều quốc gia liên quan đến hoạt động của XHDS trong thời gian qua cho thấy, các sự kiện “Cách mạng 5 tháng 10” ở Serbia năm 2000,  “Cách mạng hoa hồng” ở Gruzia năm 2003, “Cách mạng cam” ở Ukraina năm 2004, “Cách mạng tulip” ở Kyrgyzstan năm 2005, “Cách mạng nhung” ở Tiệp Khắc; “Cách mạng đường phố” ở Nam Tư hay những biến động chính trị gần đây ở một số nước Trung Đông, Bắc Phi hay những ngày qua ở Ucraina cho thấy, các thế lực chính trị phương Tây đã hậu thuẫn cho một số tổ chức XHDS tham gia tích cực vào các biến cố đó. Để chuyển hóa, tiến tới lật đổ chế độ ở những quốc gia nói trên, các thế lực chính trị đặc biệt quan tâm thúc đẩy, cho ra đời các tổ chức XHDS theo hình mẫu phương Tây, từng bước tạo ra những tổ chức “đối lập”, hình thành một cơ cấu xã hội đa nguyên, đa đảng.

Ở nước ta, ý đồ tạo dựng các tổ chức XHDS và từng bước làm cho các tổ chức này trở thành tổ chức chính trị đối lập với Đảng, Nhà nước ta ngày càng được các thế lực thù địch quan tâm. Để thực hiện được ý đồ ấy, các thế lực chống đối ra sức đề cao XHDS, tuyệt đối hóa tính “độc lập” tương đối của XHDS với chính quyền, nhằm làm cho người dân hiểu và tin rằng, XHDS là hiện thân của tự do, dân chủ và những gì tốt đẹp trong xã hội, đối lập với XHDS là nhà nước chuyên chế, cưỡng bức, bảo thủ... Với ý định thông qua thúc đẩy phát triển XHDS để thực hiện “dân chủ hóa”, bọn chúng hy vọng sẽ tác động hình thành trong nội bộ các cơ quan, tổ chức chính trị  hoạt động “độc lập”, thậm chí “đối lập” với sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Ngoài ra, chúng còn lợi dụng các hoạt động viện trợ, quan hệ kinh tế, thương mại, ngoại giao,… để gây sức ép, đặt điều kiện về “dân chủ”, “nhân quyền”, đòi Nhà nước ta cho phép thành lập các tổ chức độc lập về chính trị; tác động thay đổi đường lối, chính sách, luật pháp, nhằm làm suy giảm vai trò lãnh đạo của Đảng, hạn chế vai trò của Nhà nước đối với đời sống xã hội. Thực chất là họ muốn tạo cơ sở tư tưởng, pháp lý cho sự ra đời của các tổ chức XHDS đối lập nhằm chống lại Đảng, Nhà nước Việt Nam mà thôi./.

-BỒ CÔNG ANH-